„גאָאָאָאָר–ניט!“

ווען משה האָט גערופֿן דעם איינציקן נומער וואָס ער האָט פֿאַר קלמן, האָט געזאָגט דער וואָס האָט זיך געמאָלדן, „כ´ווייס ניט וואָס איז מיט אים געווען. נאָר כ´האָב אַ נומער וואָס ער האָט געלאָזט.“

קלמן, האָט ער זיך דערוווּסט דורך אַ פּאָר פֿאַרשעמענדיקע גרײַזן, רופֿט זיך איצט קעווין. ער וווינט אין מאַנהעטן און פֿאַרדינט נישקשה ווי אַ שרײַבער פֿון פֿילם־רעצענזיעס פֿאַר אַן אַלטערנאַטיוון וואָכנבלאַט. ער האָט זיך צעלאַכט ווען משה האָט אים דערמאָנט אין זײַן פֿריִערדיקער פּערזענלעכקייט. „אוי, וויי, כ´בין געווען אַזאַ עקצענטרישער יונגער־מאַן!" ער רעדט אַ פֿליסיקן, פֿיפֿיקן ענגליש, ווי אַ קאַר־פֿאַרקויפֿער אָדער אַ שלאַנג אין איינעם פֿון די דיסני־מוּוויס. „יאָ, כ´האָב געהאַט אַזוי פֿיל ביכער – געדענקסט? – און כ´האָב געהאַט אַזוי פֿיל ריזיקע חלומות. ווייסט וואָס איז געוואָרן פֿון זיי?“

משה האָט ניט געוווּסט. „וואָס, אייגנטלעך?“

קלמן האָט זיך ווידער צעלאַכט. „גאָאָאָאָר–ניט!“ כאָטש זיי האָבן נאָר גערעדט טעלעפֿאָניש, האָט משהן זיך געדאַכט, אַז קלמנס צורה נעמט אָן אַן ערנצט אויסזען. „ניין – חכמות אין אַ זײַט, בין איך גוואַלדיק צופֿרידן וואָס כ´בין אַרויס פֿון יענעם געטאָ. מײַנע חלומות האָב איך גאָר געקענט אָפּראַטעווען, וואָס וואָלט דאָך ניט געווען דער פֿאַל ווען איך געפֿין זיך נאָך הינטער יענע מויערן – דו פֿאַרשטייסט? מאַך פּליטה בשעת ס´איז דיר נאָך אַלץ מעגלעך!“

ווײַזט אויס, האָט משה זיך פֿאָרגעשטעלט ניט אָן אַ היפּש ביסל אַנטוישונג, אַז קלמן געדענקט שוין ניט, נאָך אַ פּאָר מינוט שמועסן, די סיבה פֿון משהס קלונג. ניט ער וויל עצות וועגן אַרויס/ניט אַרויס פֿון דער גאָר פֿרומער וועלט, ניט ער וויל הערן לויבווערטער אָדער טענות וועגן „דעם דרויסנדיקן לעבן“ (קלמן האָט זיך שוין באַגלאָגט אויף די מיידלעך די דרויסנדיקע – איבערקלײַבער! מע וויל ניט קיין סחורה וואָס איז ניט די סאַמע פֿרישטע און בעסטע! אויב בײַ דיר שוין אַ קליינע חסרון, אַ פֿעלער, פֿאָרגעט איט!). ער וויל באַקומען פּראַקטישע עצות וועגן דעם, ווי אַזוי זיך צו געבן אַן עצה צווישן די שטרענגע עקאָנאָמישע רעאַליטעטן פֿון דער דרויסנדיקע וועלט, וואָס ער באַווײַזט נאָך ניט – נאָך דרײַ לאַנגע יאָר! – זיי צו באַהערשן. נאָר קלמן האָט אים גאָרניט געקענט צופֿרידן שטעלן. ער האָט ניט געוואָלט מעשׂיות, נאָר עצות.

ווידער האָט ער זיך דערמאָנט אין יואלשין. יואלשי איז ניט איינער פֿון די פֿאַרפֿאָרענע ייִדן. ער איז אייביק צוגעפֿעסטיקט צום דרך־הישר: זײַן באַליבסטער זאָג איז געווען „אַז גאָט וועט געבן“. ער האָט אָבער שטענדיק און אָפֿן גערעדט וועגן זײַנע אינעווייניקסטע ראַנגלענישן מיטן דבֿר־אַחר, זײַנע זאָרגענישן וועגן זײַן מקטני אמונה. ער איז איינער וואָס איז אַלע מאָל געווען גרייט צוצושטעלן אַן עצה, און אַפֿילו אַ פּלייצע, לטובֿת פֿאַרצווייפֿלטע בחורים. מע האָט געזאָגט אויף אים, אַז ער האָט צוריק אַרויפֿגעפֿירט אויפֿן דרך אַ סך כּמעט פֿאַרפֿאָרענע בחורים.

און אפֿשר, האָט זיך פֿאָרגעשטעלט דער וואָס אַ מאָל פֿרוסטרירטער משה, קען ער העלפֿן אויך מיך? אַוודאי וועט זײַן גאַנץ נודנע צו רעדן מיט אים, ער וועט מיך וועלן צוריקפֿירן אויפֿן דרך און פֿאַרדינען וואָס מער „פּונקטן“ בײַם אייבערשטן, נאָר אַ ברירה האָב איך? איך דאַרף צוקומען אַפֿילו צו די לאַסקעס פֿון אַ גרויסן צדיק ווי יואלשי. לאָמיר זען וואָס טרעפֿט זיך ווען כ´הייב אויף דעם טעלעפֿאָן אים צו קלינגען, האָט משה זיך אַ פֿרעג געטאָן. צי וועט מיר די האַנט אָפּגעדאַרט ווערן?

ער האָט אַזוי געטאָן און גאָרניט געשפּירט קיין דאַרעניש אָדער קוואַרעניש אין דער האַנט. האָט ער ווײַטער אָפּגעדריקט דעם נומער און געקלונען צו אים. אין דער סאַמע רגע ווען ער האָט געהערט דעם „העלאָ?“, האָט אים צוריקגעבראַכט צו די ישיבֿה־יאָרן, ווען הייסע מחלוקתן האָבן זיך מאָמענטאַל צעקאָכט ניט איבער פּשט אין תּספֿות אָדער אַ קנייטש פֿון ר´ עקיבֿא אייגר, נאָר וועגן דעם, אַז אַ בחור האָט ניט אויפֿגעראַמט נאָך זיך אין וואַשצימער. יואלשי, אויף וויפֿל ער איז דער מוסטער פֿון אַ קנאָי, האָט ער אַלע מאָל גערעדט צו דער זאַך, ניט וועגן פּערזענלעכע זײַטיק ענינים וואָס האָבן באמת פֿאַרסאַמט דעם ברוקלינער אַסטאָספֿער. אַז ער שטעלט זיך שוין פֿאָר יענע יאָרן, האַלט משה אָט־אָט בײַם אויספֿיר אַז ניט די עקסטרעמע פֿרומקייט איז די פּראָלבעם, נאָר די קאָמפּלעקסן און אומאָרנטלעכקייט פֿון די גאָר פֿרומע ייִדן. גאָט אין זײַן משפּט איז גערעכט, די בשׂר־ודמס אָבער זײַנען אַן אַנדער מעשׂה.

נאָר ער האָט זיך ניט געקענט לאַנג אָפּגעבן מיט זײַן וואָר־חלומות, ווײַל יואלשי האָט זיך געמאָלדן אויפֿן טעלעפֿאָן.

„ווער קאָלט?“

„דאָס רעדט משה.“

„משה?“ דאַכט זיך אַז יואלשי האָט זיך עפּעס ניט דערמאָנט אין קיין ייִד מיט אַזאַ נאָמען. נאָר אַ פּאָר סעקונדעס האָבן דאַכט זיך פֿאַרריכט זײַן זכּרון. „אַ, משה! וואָס מאַכט איר עפּעס?“

„אַ דאַנק,“ האָט משה געזאָגט, בשקר. ער ווייסט דאָך וואָס ער דאַרף, נאָר ער קען זיך ניט ברענגען דאָס צו זאָגן אָפֿן.

„איר זײַט שוין ווידער שומר־מיצוות? אַוודאי ניט, ווײַל אין דעם פֿאַל וואָלט איר מיך געזען פּערזענלעך, וואָלט איר מיך ניט געדאַרפֿט קלינגען.“ משה האָט זיך ווידער דערמאָנט, ניט צום ערשטן מאָל, אין דעם ייִדס קלוגשאַפֿט, אָדער לכל־הפּחות זײַן עזות־פּנים. פֿאַר וואָס האָט יעדער ייִד אין דער דאָזיקער קהילה זיך מורה־היתּר געווען זיך נאָכצופֿרעגן אויף יענערס ייִדישקייט. כּל ישׂראל ערבֿים, זאָגט די וועלט. זאָגט משה: הייסט עס, אז יעדער מעג אַרײַנשטעקן די נאָז צו יענעם אין טאָפּ אַרײַן.

משה האָט אונטערגעמורמלט עפּעס אַ הסכּמה צו יואלשיס אָננעמעניש. זיי האָבן פֿאַרפֿירט אַ שמועס און אַרומגערעדט די לעצטע נײַעס פֿון דער קהילה – די אָנגייענדיקע מחלוקת וועגן דעם רבינס זין, און ווער וועט זײַן דער יורש פֿון רבנות; די אַלץ העכערע דירות־פּרײַזן; די אינוואַזיע פֿון די „טמאנע גוייִם“ וואָס ציִען זיך לעצטנס אַרײַן אין דעם געגנט. די איראָניע, וואָס משה איז אין גײַסט און אויפֿפֿיר שוין געוואָרן טאַקע איינער פֿון די „אַרטיסטן“, איז געדיכט געהאַנגען איבערן גאַנצן שמועס.

אין מיטן דערינען האָט יואלשי, עלעהיי ער האָט געכאַפּט אַז משה וויל וואָס ווײַטער פּטור ווערן פֿון אומגעלומפּערטן שמועס, פֿאַרקערעוועט די רייד אין אַן אַנדער ריכטונג. „איך ווייס פֿון אַן אָרגאַניזאַציע וואָס וואָלט זיך גאָר געפֿרייט צו הערן, אַז אַ בחור ווי דו זוכט אַרבעט.“

„כ´זוך מער ניט קיין שפּילן,“ האָט זיך משה מידערהייט אָנגערופֿן. „זאָג מיר וואָס מע דאַרף און ווי אַזוי מע קען זיי געפֿינען.“

„דאָס איז אַן אָרגאַניזאַציע פֿון סאָציאַלער אַרבעט. עס שאַפֿט הילף פֿאַר ייִדן וואָס קענען זי ניט געפֿינען בפֿרהסיא, און מוזן זיך אַן עצה געבן מחוץ די מויערן פֿון דער סיסטעם.“

„דאָס קלינגט צו סענטימענטאַל פֿאַר מיר,“ האָט משה געזאָגט, ניט וועלנדיק אַוועקמאַכן קיין ערנצטן אָנבאָט, נאָר אויך ניט זיך דערנידעריקן צום ניוואָ פֿון סאָציאָלער אַרבעט, וואָס ס´איז אים קיין מאָל ניט געווען צום האַרצן.

„פֿאָרט מיט מיט מיר אין איינעם פֿון די טעג. אַ מאָל דערלויב איך זיך טאָן אַ ביסל חסד, שאָקל זיך אָפּ פֿון ש"ס מיט פּוסקים און פֿאָר מיט אַ סקולבאָס פֿון וויליאַמסבורג קיין באָראָ־פּאַרק און צוריק. דו וועסט זיכער הנאָה האָבן.“

אינטערעסאַנט, האָט משה זיך אַ טראַכט געטאָן. יואלשי איז בשעת זײַנע ישיבֿה־יאָרן געווען אַזוי פֿאַרטאָן אין לערנען, ממש זיך ניט געקענט אָפּרײַסן פֿון ש"ס, כאָטש פֿאַרשטאַנד האָט ער זיכער געהאַט פֿאַר די וואָס האָבן זיך אַרומגעטראָגן אַ ביסל אַן אַנדער קוקווינקל. פּלוצעם, אין מיטן דערינען – און אפֿשר ניט, אפֿשר נאָך יאָרן לאַנג פֿון אַנטוויקלונג און פּערזענלעכן דין־חשבון – איז ער געוואָרן אַ בעל־חסד. פֿאַר וואָס און פֿאַר ווען? וואָס פֿאַר אַ מין אָרגאַניזאַציע וואָלט אַרויסגערופֿן אַזאַ מין אינערלעכע ענדערונג?

„וואָס טוט מען אין אַזאַ אָרגאַניזאַציע? וואָס איז דער ציל?“

יואלשי האָט שוין אַרויסגעוויזן אַ ביסל אומגעדולד. „דאָס האָב איך דיר שוין געזאָגט. מיר פּרוּוון אַרויסראַטעווען יחידים וואָס האָבן פֿאַרבלאָנזשעט, כּדי זיי זאָל בלײַבן אויפֿן ריכטיקן דרך.“

„וואָס איז דער שׂכל, איך זאָל איך באַטייליקן אין אַזאַ זאַך? כ´בין שוין ריכטיק קאַליע געוואָרן!“ משה האָט זיך צעלאַכט. „אפֿשר וויל מען, איך זאָל דינען ווי אַ בײַשפּיל פֿון וואָס מע טאָר ניט טאָן?“

„דו מיינסט אַז דײַן צוגאַנג איז דער איינציקער וואָס קען דערקלערן דײַנע דערפֿאַרונגען? איך וועל דיר ווײַזן די ייִדן מיט פּראָלעמען, די, וואָס מיר באַדינען. איך וועל זיי דערצײלן דײַן מעשׂה. איך וועל זיי דיך פֿאָרשטעלן. זיי וועלן זיך צוהערן צו דיר, און אַליין פֿאַרשטיין וואָס פֿאַר אַ מענטש דו ביסט און ווי אַזוי דו וואַרפֿסט אַ ליכט אויף זייערע דערפֿאַרונגען. יאָ, איך וויל דיך ניצן. נאָר ס´איז לטובֿת כּלל.“

„גוט,“ האָט אַ זאָג געטאָן משה דורך דער נאָז. ער האָט דען אַ ברירה? מע האָט באַשטימט אַ באַשטעלונג. משה זאָל קומען אויף אַ זיצונג פֿון דער דאָזיקער חסד־גרופּע, און יאולשע וועט זען ווי אַזוי ער קען צוטראָגן. דעמאָלט ווען מען ווײַטער גיין. ס´איז נאָך געווען גאַנץ אומקלאָר נאָר, דאַכט זיך, גענוג אַז קעראָלײַן זאָל זײַן באַפֿרידיקט, כאָטש אויף אַ טאָג צוויי, ווען משה האָט איר געגעבן צו וויסן וועגן דער נײַער אַנטוויקלונג.

האַלב־פֿאַרגעסענע נעמען און פּערזענלעכקייטן

ראשית־חכמה האָט ער אַ קלונג געטאָן צו פּינחס, אַ חבֿר זײַנס וואָס איז אַלע מאָל געווען אַ ביסל אויף די ראַנדן פֿון דער קהילה. אפֿשר וועט ער וויסן פֿון עפּעס אַן אַרבעט. דאַכט זיך אָבער (פֿון דער לענדלערקע וואָס האָט געענטפֿערט דעם טעלעפֿאָן) אַז ער האָט זיך אַרויסגעקליבן פֿון דער שטאָט, מער ניט געקענט זיך אויסהאַלטן צוליבן געהעכערטן דירה־געלט. „אַזוי איז עס,“ האָט זי געזאָגט, מיט אַ פֿאַרדומפּיקטן קול. „דעסט די וויי איט יז.“ די לענדלערקע, וואָס ער קען זי שוין פֿון זײַנע ישיבֿהשע יאָרן, האָט זיך אויף אַלץ נאָכגעפֿרעגט: טאַטע־מאַמע (וואָס שוין זינט יענער פֿאַרשטערטער חופּה רעדט ער ניט מיט זיי), זיידע־באָבע (שוין לאַנג אַוועק אין דער אייביקייט), זײַן כּלה (ד"ה יענע, וואָס אַפֿילו איר נאָמען האָט ער זיך בכּיוונדיק ניט דערמאָנט), און אַחרון אַחרון חבֿיבֿ זײַן ייִדישקייט. אַלע גאָר אויפֿמונטערנדיקע שמועס־טעמעס. ער האָט אַוועקגעלייגט דאָס טרײַבל אַ צעשלאָגענער און אַן אַנטוישטער מיט דער וועלט – אָדער וואָס זי איז געוואָרן, אָדער פֿאַר וואָס פֿאַר אַ זאַך ער האָט זי געמאַכט.

ער האָט אַ טראַכט געטאָן אַדורך די אַלע נעמען וואָס האָבן זיך נאָל בײַ אים דערמאָנט אין קעפּל. דער איינציקער וואָס פֿעלט אים – פּסיכאָלאָגיש גערעדט; ער האָט זיך ניט דערלויבט קיין בענקענישן נאָך ברוקלין, דער ריס איז נאָך אויף דעם צו בלוטיק – איז אויף צו להכעיס יענער ייִד, וואָס ער וויל זיך אין אים ניט דערמאָנען.

און אפֿשר . . . אַהאַ! ער האָט זיך אָנגעכאַפּט אין אַ קליינטשיקן, צעריבענעם געדאַנק וואָס האָט זיך נאָך געדרייט צווישן די טונקעלע, הינטערשטע קאָרידאָרן פֿונעם מוח, וווּ האַלב־פֿאַרגעסענע נעמען און פּערזענלעכקייטן נעמען אָן די טונקעלע פֿאַרבן ווי די געמעלן פֿון סוטין אָדער איינע פֿון די האָלענדער. אַ געדאַנק וואָס וואָלט אים אפֿשר אָפּגעראַטעוועט פֿון יענער אומבאַווקעמער נייטיקייט, צו רעדן מיטן ייִד וואָס ער וואָלט זיך פֿאַר אים געשעמט.

יאָ, אים איז אײַנגעפֿאַלן צו רופֿן קלמן, אָדער ווי מע פֿלעג אים רופֿן אין ישיבֿה: קלמן דממה דקה. עס פֿאַרשטייט זיך אַליין פֿון יענעם צונעמעניש, אַז יענער קלמן איז געווען סײַ אַ שרײַער, סײַ אַ טריפֿנער האַלדז. מע האָט פֿון אים געלאַכט אין דער קאַפֿעטעריע און אין די קאָרידאָרן, אין בית־מדרש און בײַם דאַווענען. און פֿאַר גוטע סיבות דערצו. ער האָט חוזק געמאַכט פֿון די רביים און די אַנדערע ישיבֿה־בחורים בשעת ער האָט אַליין ניט געהאַט קיין שם פֿון גוטע מידות. מע האָט אויף אים געזאָגט, אַז ער מאַכט קוים אַ לייעניש פֿון אַ בלאַט, אַז זײַן שוועסטער האָט חתונה געהאַט מיט אַ ייִד פֿאַר יאָשקע, אַז זײַנע עלטערן האָבן זיך באַגעגנט גאָר אין דער ברוקלינער תּפֿיסה נאָך אַ גוואַלדאָוונער דעמאָנסטראַציע קעגן די ליובאַוויטשער, דווקא ווען די שׂינאה קעגן חב"ד האָט זיך שוין לאַנג געהאַט אײַנגעשטילט.

בקיצור, ניט קיין חבֿרה־מאַן וואָס מע וואָלט געוואָלט מיט אים האָבן צו טאָן. פֿונדעסטוועגן אָבער האָט משה אין אים געזען עפּעס וואָס איז געגאַנגען זײַן אייגענעם וועג, וואָס האָט זיך ניט געלאָזט רירן פֿון זי כּסדרדיקע מוסר־שמועסן. קלמן דממה דקה האָט געהאַט אַן אייגענע השקפֿה – זאָל זײַן אַ צינישע – און אַן אייגענם צוגאַנג צו הלכה. ער האָט געוווּסט וואָס ער ווייסט, און וואָס ער ווייסט ניט. איידער צו פֿרעגן אַ שאלה האָט ער געפֿרעגט בײַ זיך אַליין צי ער קען די שײַכותדיקע הלכות. טאָמער ניט, האָט ער געגעבן אַ פֿאָרש צו אין כּלערליי ספֿרים ביז ר´איז דערגאַנגען דעם ענטפֿער.

יאָ, קלמן דממה דקה איז געווען אַ פּאַסקודניאַק, נאָר ער איז געווען אַ פּאַסקודניאַק אַ למדן, און אין זײַנע ניט־מעסיקע רייד אַקעגן די רביים און די מיט־תּלמידים האָט ער אָפֿט מאָל אַרויסגעזאָגט געדאַנקען, וואָס אַנדערע האָבן זיך ניט געוואַגט אַפֿערצוברענגען אויף די ליפּן. אַמאָל, צוליב עפּעס אַן ענין, איז משה אַרײַן צו אים אין דירה (ער האָט נאָך געוווינט מיט זײַנע טאַטע־מאַמע אין באָראָ־פּאַרק). דער קליינער צימער, דושנע, איז געווען אָנגעלייגט מיט ביכער אויף יעדן אייבערפֿלאַך. פּאַפּירן האָבן זיך אומזיכער געוויגט, ווי מאַקעטן פֿון מיגדל־בבֿל, אויף טישן און בענקלעך. און אין מיטן, זיכער ווי אַ מלך אויפֿן טראָן, איז געזעסן דממה דקה (מע וואָלט געקענט צוגעבן, אַזוי ווי מיט די צאַרן, „דער גרויסער“), פֿולשטענדיק אין קאָנטראָל איבער זײַן סבֿיבֿה. ווען משה האָט אים געזאָגט יענץ מאָל, איז אים אײַנגעפֿאַלן אָט וואָס:

„אַ שאָד וואָס קלמן קען ניט מאַכן זײַן גאַנצע וועלט פֿאַר אַזאַ מין סבֿיבֿה, באַקוועם און אויפֿנעמעריש, פֿול מיט ביכער און ספֿרים, נאָר מיט מענשטן וואָס האָבן פֿאַר אים אַן אמתדיקן דרך־ארץ. פֿאַר וואָס קען ער ניט אַוועק פֿון דער וועלט און זיך מאַכן אַ היים אין אַן אַנדערער?“

און אָט, איז אים אַײַנגעפֿאַלן צו קלינגען צו אים, ער ווייסט ניט פֿאַר וואָס. ווער ווייסט צי קלמן האָט זיך טאַקע דערשלאָגן צו אַזאַ וועלט וואָס משה האָט פֿאַר אים געהאָפֿט.

וווּ געפֿינט זיך הײַנט דער שׂכל-צענטער?

עס איז וויכטיק צו וויסן, ווי אַזוי דאָס באַוווּסטזײַן ווערט צונויפֿגערעכנט און דעפֿינירט. וווּ געפֿינט זיך דער נאַציאָנאַלער שׂכל פֿון עם־ישׂראל? דאָס איז ניט קיין נאַרישע שאלה. דעת־הקהל, ווייסט יעדער, איז גאָר אַ וויכטיקער פֿאַקטאָר. מע דאַרף פֿאַרשטיין וווּ ער געפֿינט זיך, פּונקט ווי (להבֿדיל) אין די אַלטע שרעקפֿילמען, דאַרף מען זיך דערוויסן דאָס אָרט פֿון צענטראַלן קאָמפּיוטער, דער וואָס קאָנטראָלירט די באַוועגונגען פֿון ריזיקן עלעקטראָנישן מאָנסטער, אויב מע וויל זיך דערפֿון ראַטעווען. פּונקט אויף אַזאַ אופֿן, אויב מע וויל איבעראַנדערשן דעם גורל פֿון אַחינו בני ישׂראל, דאַרף מען געפֿינען וווּ עס געפֿינט זיך יענעם פֿאָלקישן שׂכל־צענטער און אין אים זיכער און גלײַך אַרײַנדרינגען, ווי אַ גזלן לשם מיצווה.

בשעת דער צענטער פֿון ייִדישן פֿאָלק האָט זיך געפֿונען אויף צוויי הויפּטערטער, למשל אין מיזרח־אייראָפּע און ארץ־ישׂראל, אָדער שפּאַניע, איז געווען גרינג זיך צו דערוויסן, וואָס עס טראַכט ר´ ייִד. הײַנט אָבער, ווען יעדע קהילה און אידעאָלאָגיע האָט אַן אייגענעם הויפּטקוואַרטיר, איז ניט אַזוי פּשוט צו טאַפּן דעם דופֿק פֿון עמך. פֿאַר וואָס איז דאָס שײַך? ווײַל משה, דער פֿאַרפֿאָרענער חסיד, האָט אַלע מאָל געטראַכט אויף אַ גרויסן מאַסשטאַב (קעראָלײַן וואָלט געזאָגט: צו גרויס), און איידער צוצוגיין צו פּערזענלעכע ענינים ווי אַנדערע וואָלטן געטאָן – דאָס הייסט, לויטן גערעם פֿון אייגענעם איך – איז אים ליבער צו פֿאַרשטיין די ברייטערע קאָנטרון פֿון דער געזעלשאַפֿט וואָס רינגלט אַרום און האַלט אויס זײַנע חבֿרים און באַקאַנטע.

די פֿראַגע וואָס משה שטעלט זיך אַליין איז אַזאַ: ווי אַזוי וועלן זײַנע חבֿרים אָפרופֿן זיך, ווען ער שטעלט זיך ווידער מיט זיי אין פֿאַרבינדונג, שוין אַ צוריקגעקומענער אין ברוקלין? די פֿראַגע איז אַ וויכטיקע ווײַל משה, בשעת זײַן צײַט אין מישיגען און דעם אָנהייב פֿון זײַן באַציִונג מיט קעראָלײַן, האָט בײַ זיך שוין באַשלאָסן אַז ער דאַרף אַליין בײַטן, ווי אַזוי ער גייט צו צו יענעם.

פֿריִער – למשל, ווען ער האָט געמאַכט פּליטה פֿון דער חופּה, אָן אַ זײַ־געזונט זײַן כּלה אָדער דעם רעשט פֿון זײַן משפּחה – האָט ער אַדורכגעפֿירט דאָס זײַניקע, ווײַל – ווײַל אַזוי האָט זיך אים געדאַכט, אַז ער דאַרף טאָן צוליב זײַנע אייגענע באַדערפֿענישן. שוין אַדורכגעפֿירט אָבער יענע באַדערפֿענישן, און זיך באַזעצט אין ווײַטע, גויִישע מקומות (און דערצו נאָך שוין אַדורכגעפֿירט זײַן שידוך מיט אַ גויע) האָט ער אַנטדעקט, אַז ער דאַרף אויך אַרײַננעמען אין חשבון ווי אַזוי יענער וועט רעאַגירן.

ער איז שוין – וויפֿל? – עפּעס און דרײַסיק יאָר אַלט, פֿינף און דרײַסיק, יאָ. קעראָלײַן, זאָל זי גאָט בענטשן, מאַכט אַ גרויס צימעס פֿון יעדן געבוירן־טאָג זײַנס. זי קריטיקירט אים, הלמאַי ער זיצט גאַנצענע שעהען אויף דער סאָפֿע, אַרבעט נאָר טיילצײַטיק בײַ נידעריקע דערווײַליקע שטעלעס, ניצט ניט אויס די גאַנצע נעץ חבֿרים, רביים, חבֿרותאס וואָס ער האָט אויפֿגעבויט בשעתּו. צוקומען צו זיי קען ער אָבער ניט, ער ווייסט ניט פֿאַר וואָס.

מאָדנע, וויפֿל מאָל ער האָט געהערט אין ישיבֿה וועגן דער גרויסער וויכטיקייט, דער הימל־שרײַענדיקער מיצווהדיקייט פֿון די אַלע מיצוות־בן־אָדם־לחבֿרו. דערנאָך האָט ער זיך באַזעצט, צוזאַמען מיט קעראָלײַן, אין מישיגען, און זיך אויסגעלערנט אַ נײַעם וואָקאַבולאַר פֿאַר אַ לעבן פֿון גוטע כּוונות: ניט מיצוות נאָר „אימפּעראַטיוון“, ניט שמירות־מיצוות, ערלעכקייט און גדולים בתּורה נאָר „תּיקון־עולם“ (אַזוי האָבן זיך אויסגעדריקט די ליבעראַלע ייִדן, וואָס האָבן זיך אָפּגעשראָקן בײַ זײַן אָנקום) און העראָס.

אַלץ האָט ער זיך אויסגעלערנט אין פֿאַרשיידענע סבֿיבֿות, נאָר מע האָט אים נאָך אַלץ ניט געלערנט ווי אַזוי מע פֿאַרשטייט יענעמס געפֿילן. קעראָלײַן, דאַכט זיך אים, איז אַ מבֿין אויף יענעמס געפֿילן. פֿון וואַנען האָט זי גענומען יענעם טאַלאַנט?

ער האָט גערעדט נאָך אַ פּאָר מינוט צו זיך אַליין, שווײַגנדיקערהייט. דערנאָך זיך אָנגעטאָן אַ ריזיקן כּוח, אויפֿגעשטאַנען פֿון דער סאָפֿע און זיך אַ לאָז געטאָן צום טעלעפֿאָן, עלעהייט ער וועט אַנטלויפֿן ווי אַ ציג אויב ער וועט זיך באַקלערן.

אַ טוטאָר פֿאַר יונגע צדיקימלעך

איין מאָל, ווען קעראָלײַן האָט זיך דערלויבט אַרויפֿצוקוקן פֿון איר קאָמפּיוטער – איר מאַגיסטער־אַרבעט האָט זי שוין אָנגעהויבן שרײַבן אויף דער פֿולער פּאַרע – האָט זי בײַ מאָושע אַ פֿרעג געטאָן: „אפֿשר ביסטו נאָך אין קאָנטאַקט מיט וועמען פֿון דער חרדישער קהילה?“

ס´איז שוין חדשים וואָס מאָשוע זוכט אַן אַרבעט, נאָר די מעגלעכקייטן זײַנען ניט קיין בשפֿעדיקע. אַ שטיקל צײַט האָט ער געאַרבעט ווי אַ טוטער מיט בחורים (פּונקט ווי אין די „אַלטע גוטע צײַטן,“ האָט ער געטראַכט. די בחורים האָבן זיך ניט געוואָלט לערנען קיין עבֿרי, און די טאַטע־מאַמעס זײַנען אויך ניט געווען זיכער, צי זייער אינוועסטירונג אין מאָושען איז געווען נוצלעך). ווײַטער האָט ער געאַרבעט בײַ דער ביבליאָטעק פֿון שטאַט־אוניווערסיטעט ווי אַ קאַטאַלאָגירער. דאָרטן האָט זײַן בעל־הבית, אַ בעל־תּשובֿה וואָס דאַוונט אין דער איינציקער אָרטאָדאָקסישער שול אין שטעטל, געהאַלטן אין איין פֿרעגן בײַ אים וועגן חסידישן לעבן, און וואָס פֿאַר אַ געפֿיל ס´איז געווען אויפֿצוּוואַקסן אין אַ „דורכויס פֿרומער קהילה“ (בזה הלשון). מאָושע האָט ניט געוווּסט ווי אַזוי זיך אָפּצורופֿן. ער האַלט נאָך אַלץ פֿון ייִדישקייט בכלל, ער איז ניט ווי יענע וואָס מיינען אַז פֿרומקייט איז גאָר אָדער גאָרניט. נאָר ער איז דאָך אַוועק, און ער האָט ניט געוואָלט קאַליע מאַכן דאָס אינעווייניקסטע, רוחניותדיקע לעבן פֿון בעל־הבית. האָט ער זיך באַגנוגנט מיטן זאָג:

„אַלץ איז געווען אַדורכגעדרונגען מיט ייִדישקייט.“

און דאָס איז דאָך אמת, סײַ צום גוטן סײַ צום שלעכטן. דאָס האָט געבראַכט אַ שמייכל דעם פּנים פֿון בעל־הבית, וואָס האָט פֿרום געשאָקלט מיטן קאָפּ. נאָר דער בעל־הבית האָט דווקא באַשלאָסן אַז ניו־יאָרק איז דער פּלאַץ פֿאַר אים. האָט ער זיך איבערגעקליבן, איז אָנגעקומען אַ נײַער בעל־הבית וואָס האָט זיך ווייניקער אינטערעסירט אין מאָושעס תּורה־וויסן און מער אין טעכנישע ביבליאָטעקאַרשאַפֿט. מאָושען האָט מען באַזײַטיקט.

אויף קעראָלײַנס פֿראַגע האָט ער איצט געענטפֿערט: „גאָר ווייניק.“

קעראָלײַן האָט אויף אים געגעבן אַ קוק, ווי איינער זאָגט: „ווײַטער?“ זי האָט געמייכלט. „איז ווער? לאָמיר הערן.“

מאָושע האָט ניט געוואָלט רעדן וועגן דער חבֿרה וואָס קען אים נאָך ווי משה. נאָר געדאַכט האָט זיך, אַז אַלץ איז שוין געקומען צו אַ דרייפּונקט: קעראָלײַן האַלט אָט־אָט בײַם ענדיקן איר מאַגיסטער, נאָר דער מאַרק איז ניט קיין צוזאָגנדיקער. זיי האָבן נאָך עטלעכע חדשים, הייסט עס, נאָר נאָך דעם וועט זײַן גאָר שווער זיך אַן עצה צו געבן סײַדן מע וויל נעמען לעבן גאַנץ אַנדערש, לויט אַן אַנדער הכנסה־שיכט. דאָס איז נאָך אַ סיבה וואָס ר´איז אַרויס פֿון יענעם לעבן: ניט נאָר די אידעאָלאָגישער צוואַנג, נאָר דאָס איבערגעבן זיך אַליין דער אָרעמקייט ווען אַנדערע ברירות זײַנען צו דערגרייכן מיט דער האַנט אויף יענער זײַט מויער.

ער האָט גענומען אויסרעכענען אָן גרויס חשק. „נו, ס´איז דאָך דאָ מײַן ברודער, און זײַן משפּחה.“ זײַנע טאַטע־מאַמע זײַנען שוין לאַנג אַוועק: דער טאַטע פֿון אַ האַרצאַטאַק, און די מאַמע אַ יאָר נאָך איר זונס פֿאַרשטערטער חופּה. „ס´איז דאָ חיים, און אַלע וואָס כ´פֿלעג קענען פֿון דער ישיבֿה. אַ פּאָר רביים. און אַזוי ווײַטער.“

„ביסט אין קאָנטאַקט מיט זיי?“ האָט קעראָלײַן ווײַטער געפֿרעגט. איר קול איז געווען פֿרײַנדלעך נאָר פּלוצעם האָט דאָס אין אים אָנגעצונדן אַ פֿײַער. וואָס וויל זי פֿון אים? איז זי בלינד ניט צו זען אַז ער וויל ניט צוריק אַהין? גוט, עס פֿעלט זיי געלט, גוט, עס פֿעלט אים קוואַליפֿיקאַציעס חוץ זײַן קאַלדעזש־דיפּלאָם, וואָס איז אַ קנאַפּע מעלה אין דעם שווערן מאַרק.

ער האָט געפּרוּווט זיך פֿירן איידל און פֿרום איז זייער דיסקוסיע, פֿירגעלייגט כּלערליי אַלטערנאַטיוון. זי האָט קרובֿים אין דרום, ניין? פֿאַר וואָס ניט אַהין? צי קאַליפֿאָרניע? ער האָט אַלע מאָל געהערט אַן קאַליפֿאָרניע איז אַ פּרעכטיקער פּלאַץ, כאָטש ער איז אויך דאָרטן קיין מאָל ניט געווען (חוץ די פֿרומע געגנטן פֿון לאָס־אַנדזשעלעס, פֿאַרשטייט זיך).

נאָר מיט יעדן פֿירלייג זײַנס איז קעראָלײַן געבליבן בײַ אירס: ניו־יאָרק איז די בעסטע ברירה. אויב ניט ברוקלין, איז כאָטש מאַנהעטן. דאָרט געפֿינט מען דאָך די ייִדן, דאָרט זײַנען די ביבליאָטעקן וואָס נייטיקן זיך אין תּלמידי־חכמים, אָדער אַפֿילו קאַליע־געוואָרענע תּלמידי־חכמים; די קאָמונאַלע צענטערס וווּ מע קען לערנען אַ קלאַס, די בר־מיצווה־בחורים וואָס דאַרפֿן פּריוואַטע לערערס. און דאָרט, האָט געענדיקט קעראָלײַן, זײַנען דאָך אויך פֿאַראַן אַ צאָל פּרעסטיזשדיקע אוניווערסיטעטן, טאָמער ווילסטו זיך לערנען אויף אַ העכערן דיפּלאָם. „דאָ אין מישיגען איז ווייניק פֿאַר דיר, און נאָר אַ ביסעלע פֿאַר מיר. נאָר איין מאָל פֿאַרענדיקט מײַן מאַגיסטער, וועט דאָ זײַן גאָרניט פֿאַר מיר. כ´בין אַהערגעקומען מיט דיר כּדי צו פֿאַרענדיקן מײַן דיפּלאָם, נאָר כ´האָב ניט געטראַכט וועגן דעם, וואָס פֿאַר אַ פּלאַץ וועט פֿאַר מיר זײַן פֿאַראַן ווען איך וועל פֿאַרענדיקן. כ´מיין מע דאַרף זיך שוין אַרויסקלײַבן.“

מאָושע האָט ווויל פֿאַרשטאַנען קעראָלײַנס געדאַנקען־גאַנג נאָר ער איז שטעקן געבליבן בײַ איינעם פֿון די איינסן אין דער רשימה. „דאָס איז די איינציקע אַרבעט וואָס פֿאַלט דיר אײַן?“ האָט ער אַרויסגעפּלאַצט, שוין וויסנדיק אַז ער גיט זיך איבער די תּאַווה פֿון אומיושרדיקייט. זי האָט ניט געזאָגט אַז דאָס איז די איינציקע אַרבעט אויף וואָס ער טויג, נאָר עס האָט אים ממש אויפֿגעקאָכט. „אַ טוטער פֿאַר בחורים? מיינסטו אַז כ´וויל צוריק אין יענער וועלט? פֿאַרברענגען מײַן צײַט מיט יונגע צדיקימלעך? דאַכט זיך אָבער אַז כ´טויג ניט אויף עפּעס אַנדערש, מוז איך זיך שוין אומקערן. אפֿשר זאָלסטו מגייר זײַן זיך און טראָגן אַ שייטל?“

קעראָלײַן איז געבליבן לחלוטין רויִק, ווי איר שטייגער איז. „זײַ ניט אומיושרדיק, כ´האָב דען געזאָגט אַז דו טויגסט ניט אויף עפּעס אַנדערש? כ´האָב פּשוט געזאָגט אַז אויב מיר ווילן בלײַבן צוזאַמען און פֿונקציאָנירן ווי אַ פּאָר, מוזן מיר ביידע געפֿינען אַרבעט. וואָס פֿאַר אַ געלעגנהייטן האָבן מיר דאָ אין מישיגען? גאָר ווייניק. איז לאָמיר אַ קלונג טאָן צו אונדזערע באַקאַנטע אין ניו־יאָרק און זען צי עס זײַנען פֿאַראַן מעגלעכקייטן. עס וועט דאָך ניט שטאַן אַ פֿרעג צו טאָן.“

האָט מאָושע גענומען קלינגען יעדן אין ניו־יאָרק וואָס איז אים אײַנגעפֿאַלן, יעדער וואָס וואָלט געהאַט אַ שטיקל מיטגעפֿיל -- ניט נאָר דאָס, אָבער נוצלעכע עצות אויך. דאָס הייסט, אַז ער האָט געדאַרפֿט אויסמײַדן דווקא זײַן משפּחה און ס´רובֿ באַקאַנטע. חיים האָט ער יאָ געפּרוּווט קלינגען, נאָר דאַכט זיך אַז ער האָט זיך איבערגעקליבן און מע האָט ניט געוווּסט זײַן נײַעם אַדרעס. אַז ער האָט אַוועקגעלייגט דאָס טרײַבל צום וויפֿלטן מאָל, האָט זיך אים געדאַכט אַז ער איז אַ וועלט־אויספֿאָרשער, אַזוי ווי קאָלומבאָס אָדער מאַדזשעלען, וואָס בײַ אים איז דאָס אַלטע לאַנד פֿון וואַנען מ´איז אָפּגעפֿאָרן נאָך מאָדנער ווי די ווײַטע אינדזלעך וווּ מע האָט זיך שוין אײַנגעלעבט. ווער ווייסט, צי זײַן גאַנצע פֿריִערדיקע וועלט האָט זיך ניט געביטן? אפֿשר האָט מען איבערגעבויט אַלע ישיבֿות אויף אַן אַנדער אָרט אויף צו להכעיס?

קעראָלײַן האָט געהאַלטן בײַם ענדיקן איר מאַגיסטער־אַרבעט און אַ בשלוס איז פֿאַר זיי געשטאַנען. נאָר וואָס, מאָושע האָט קיינעם ניט געפֿונען וואָס סײַ געדענקט אים ווי משה, סײַ האָט פֿאַר אים מער ווי תּוכחה.

מאָושע און קעראָלײַן זוכן פּרנסה

קעראָלײַן האָט ניט געוואָלט איבערקלײַבן זיך קיין מישיגען, נאָר מאָושע האָט געוואָלט. ער האָט געזאָגט אַז זײַן משפּחה קען אַ ליאַדע מינוט זיך אַרײַנכאַפּן אין זײַן לעבן און קאַליע מאַכן אַלץ וואָס זיי האָבן געמאַכט צוזאַמען. זי האָט ניט אין גאַנצן פֿאַרשטאַנען וואָס עס האָט זיך אים אַזוי פֿאַרקאָכט זיך אַרויסצוציִען. אײַ, ער האָט פֿײַנט די משפּחה? ער האָט געדאַרפֿט אַוועק פֿון זײַן פּערזענלעכן געטאָ? איז וואָס? מאַלע וואָס אַ מענטש דאַרף אויסשטיין צוליב טאַטע־מאַמע! אַפֿילו טאַטע־מאַמע געפֿינען זיך אין ברוקלין הייסט לאַוו־דווקא אַז מע טאָר מער ניט וווינען אין ברוקלין. ברוקלין איז דען אַ קליין שטעטל? אַפֿילו די ייִדן, אויף וויפֿל זי פֿאַרשטייט, וווינען אין אַ צאָל געגנטלעך אין דעם גרויסן באָראָ. ער וואָלט געקענט וווינען אין ברוקלין־הײַטס, קערל־גאַרדענז, וווּ ניט? זי פֿאַרשטייט, אַז מע מוז זיך אַן עצה געבן מיט די קאָמפּלעקסן פֿון זיווג, נאָר מע מוז ניט פֿון אַלץ און אַלעמען פּליטה מאַכן. מע קען אַ מאָל זיך אַוועקשטעלן און קעמפֿן. איר משפּחה, למשל, איז געבליבן אין מיסיסיפּי צענדליקער יאָרן, און מע האָט זיך ניט אַרויסגעקליבן קיין צפֿון צוליב ווײַסער שׂינאה ווי צוליב דאגת־פּרנסה.

זי האָט זיך אָנגעקוקט אין שפּיגל. אַ קלוגע פֿרוי, האָט זיך איר געבאָמבלט די פֿראַזע אין קאָפּ. דאָס האָט מען אויף איר געזאָגט. נאָר געמיינט האָט מען אָדער: כ´האָב געמיינט אַז אַלע שוואַרצע פֿרויען זײַנען שטיצערס פֿון מענער פּליטהניקעס! אָדער – וואָס ביסטו ווײַטער אַ סטודענט, די צאַצקע? פֿאַר וואָס נעמסטו זיך אַלץ ניט צו גאָטס אַרבעט? מאָושע האָט אָבער פֿאַרשטאַנען, וואָס עס הייסט צו זײַן אַ באַנקקוועטשער, זיך זיצן איבער אַ בוך ביז מע דערגייט ניט צו זײַנע אינעווייניקסטע סודות, כאָטש „כ´בין קיין מאָל ניט געווען קיין גרויסער לערנער,“ האָט ער צו איר מודה געווען.

„נאָר דו האָסט דאָך געלערנט לאַנגע יאָרן אין ישיבֿה?“ האָט קעראָלײַן געפֿרעגט.

„כ´האָב געמאַכט אַן אָנשטעל. כ´האָב זיך אָנגעשאָקלט איבער די גרויסע ספֿרים. אַז מע פֿירט זיך אויף גוט און פֿרום, מע ווײַכט פֿון די זײַטיקע רייד פֿון די אַנדערע תּלמידים, און מע לויבט דיך אין הימל אַרײַן פֿאַר דײַן פֿרומקייט.“

„דו ביסט דאָך אָבער אַ קלוגער געווען.“

„יאָ, אַ קלוגער. נאָר קלוגשאַפֿט איז אַנדערש פֿון האָבן אַ גמרא־קאָפּ.“

קעראָלײַן האָט געמאַכט מיט די פּלייצעס.

הײַנט לערנט זי זיך אָוונטן אויף איר מאַגיסטער־אַרבעט, דווקא אין קאָמפּאַראַטיווער רעליגיע. „דײַן באַפּטיסטישער דיבוק זיצט נאָך אין דיר,“ האָט זיך געוויצלט מאָושע. מאָושע, וואָס פּרוּווט זיך מאַכן אַ לעבן דורך פֿאַרזיכיקן זשורנאַליסטיק, קען עפּעס ניט פֿאַרשטיין פֿאַר וואָס אַ פֿרוי מיט שׂכל זאָל זיך פֿרײַוויליק גריבלען אין די פּרטים פֿון רעליגיעזע באַוועגונגען, זייער אויפֿשטײַג און אַראָפּפֿאַל. „מיר איז שוין נימאס געוואָרן איין רעליגיע. צוויי וואָלט טאַקע געווען ניט אויסצוהאַלטן!“

קעראָלײַן האָט זיך דווקא גאָר שטאַרק פֿאַראינטערעסירט אין די פּרטים פֿון דער באַפּטיסטישן ריס במשך דעם אַמעריקאַנער בירגערקריג. ניט נאָר די אידעאָלאָגישע פּרטים וואָס יעדער בר־בי־רבֿ לערנט זיך אין געשיכטע־קלאַס, נאָר די אינעווייניקסטע שׂינאהשאַפֿטן און ליבשאַפֿטן וואָס האָבן געטריבן דעם מאָטאָר פֿון רעליגיע, אונטער דעם אויטאָ־קאַפּאָט.

יאָ, מע האָט זי געהאָט אויפֿגעהאָדעוועט מיטן באַפּטיזם. שיינע זיכרונות: ניט פֿון הויכענערגישע כאָרן אָדער גאָספּעל־מוזיק (דאָס איז דאָך נאָר פֿאַראַן אין דרום־באַפּטיזם), נאָר פֿון לאַנגע דרשות, זונטיק־נאָך־קלויסטערדיקע טישן אָנגעלאָדענע מיט כּל־טובֿ, רכילות וועגן מיניסטערס, זייערע ווײַבער, זייערע סעקרעטאַרשעס, און זייערע שקאָצישע קינדער און אייניקלעך – קעראָלײַן קען זיך ניט דערמאָנען אין איין אייניקל, וואָס זאָל זיך ניט האָבן געבונטעוועט אויף עפּעס אַ קאָמיש־גראָטעסקן אופֿן (סעקס מיטן שכנישן מיידל אויפֿן קעלער פֿון דער קירך, אויטאָ־אומגליקן מער קאָמיש ווי ערנצט, און דאָס גלײַכן). נאָר זי איז ניט אַוועק פֿון דער קירך, ניט מיט אַ כּיוון – זי האָט זיך געביטן.

און צו וועמען, פֿרעגט מען תּמיד, פֿאַרגלײַכט זי דעם באַפּטיזם? מאָושע האָט זיך פֿונאַנדערגעלאַכט ווען ער האָט געהערט: צו די אינערלעכע שפּאַלטונגען פֿון די „האַסידם“, ווי זי האָט עס פֿאַלש אַרויסגערעדט ווען זיי האָבן זיך צום ערשטן מאָל באַקאַנט, מיטן אַקצענט אויפֿן ערשטן טראַף. האַ-סידים.

פֿאַרשטייט זיך, אַז קעראָלײַן האָט ניט קיין אַנונג וואָס זי וועט טאָן ווען זי וועט דאַרפֿן אַרויס אויפֿן אַרבעטמאַרק. דער מצבֿ אין איר פֿעלד איז אַ שרעקלעכער. „אין ערגסטן פֿאַל“, האָט זיך געוויצלט מאָושע, „וועסטו זײַן אַ בייביסיטער בײַ אַ חסידישן רבין.“

און וואָס טוט מאָושע, למשל, פֿאַר פּרנסה וועגן? דאָס איז טאַקע אַן אָנגעווייטיקטע שאלה. ער זוכט אַרום מיט התמדה. ער לייענט איבער פֿאָרזיכטיק און בעיונדיק די אַנאָנסן אין די צײַטונגען. ער גייט אויף אַ פּאָר אינטערוויוען. וואָס קען ער טאָן? דאָס איז תּמיד די פֿראַגע. אָט ליגט פֿאַר זיי זײַן רעזומע. איידער ער האָט פֿאַרלאָזט זײַן כּלה אויף דער חופּה (ווײַל אַזוי באַצייכנט זיך בײַ זיך תּמיד זײַן קריזיס, ניט געקוקט אויף דעם, צי ער וויל עס דערמאָנען אויף אַ נייטראַלערן אופֿן), האָט ער שוין גענומען זיצן בײַ נאַכטקורסן פֿון היגן קאָמיוניטי־קאַלעדזש. פֿון וואַנען האָט זיך צו אים גענומען דאָס געלט? ווי אַזוי האָט ער אַרויסגעשלײַכט אויף אַ נאַכט – ניט אויף אַ שיִעור נאָר גאָר אויף קלאַסן אין קונסטגעשיכטע און דער ענגלישער ליטעראַטור? די פּרטים זײַנען ניט קיין אינטערעסאַנטע – ער האָט ניט געהאַט קיין חשק זיך טיילן מיט די דעטאַלן בײַם שמועסן מיט פֿרײַנד.

פֿאַר וואָס? ניט ווײַל ער שעמט זיך דערמיט. אַדרבא, ער האָט געדאַרפֿט זען די טומאה וואָס מע גיסט אויף איר פּעך און שוועבל. ער האָט אויך געוואָלט וויסן מיט וואָס פֿאַרנעמט זיך אַ קלוגער גוי. ער ווייסט דאָך מיט וואָס פֿאַרנעמט זיך אַ ייִד מיט אַ שאַרפֿן קאָפּ – נאָר אַ גוי? וואָס טוט ער? זיצט איבער עפּעס און לערנט?

און דאָס „ווי אַזוי“ איז אויך ניט אזוי שפּאַנענדיק. יעדע פֿאַרמאַכטע קהילה, ווי פֿאַרמאַכט ער זאָל זיך ניט פֿאַררעכענען, האָט שפּאַרונעס וואָס לאָזן אַדורך די טעמען און ריחות פֿון דער דרויסנדיקער וועלט. אַפֿילו תּפֿיסות קענען ניט פֿאַרשפּאַרן די אַרעסטאַנטקעס קעגן אַלע השפּעות פֿון דער דרויסנדיקער וועלט.

זײַן רעזומע, הייסט עס, איז גאָרניט זיך צו שעמען. אויך זײַנע קענטשאַפֿט אין געוויסע פֿעלדער – קאָמפּיוטערס, הגהה, חשבונות – איז גאָר ניט צו פֿאַרזינדיקן. וועמען גייט עס אָן אָבער ווען די עקאָנאָמיע איז אין אַזאַ שרעקלעכן מצבֿ? אים האָט אָפּגעגליקט, וואָס מע האָט אים טאַקע מכּבד געווען מיט די אינטערוויוען. דאַכט זיך, מ´איז נײַגעריק צו מאַכן אַ משנה־בריות אויף דעם ייִד וואָס איז געגאַנגען אין תּורה־ודעת און דערנאָך אין ברוקלין־קאָמיוניטעט קאַלעדזש.

„ניין, ס´גייט ניט אין דעם,“ זאָגט זיך אָן קעראָלײַן אין מיטן זײַן חלום. „מ´איז ניט אַזוי פֿאַרכאַפּט פֿון זײַן פּערזענלעכער געשיכטע. ס´איז פּשוט ווי אַ מאָל מיט די זאַכן: אַ מאָל אינטערוויויִרט מען און אַ מאָל ניט. קיינער קען ניט פֿאָרויסזאָגן ווי און ווען. דו ביסט ניט אַזאַ יחיד־במינו, דאַרלינג.“

אַזוי איז דער מצבֿ. איידער ער איז אַוועק האָט ער זיך זיכער ניט אײַנגערעדט קיין גאָלדענע גליקן. אָבער ער האָט אַוודאי געמיינט אַז דער דורכשניטלעכער מענטש לעבט בעסער אין דרויסן פֿון די ווענט איידער אינעווייניק. דאַכט זיך, אַז ער האָט געהאַט אַ טעות.